{"id":14484,"date":"2025-03-30T23:44:30","date_gmt":"2025-03-30T21:44:30","guid":{"rendered":"https:\/\/multilada.pl\/courses\/dziecko-w-przyrodzie\/lessons\/bibliografia-11\/"},"modified":"2025-04-15T17:28:11","modified_gmt":"2025-04-15T15:28:11","slug":"bibliografia-11","status":"publish","type":"lesson","link":"https:\/\/multilada.pl\/pl\/course\/dziecko-w-przyrodzie\/lesson\/bibliografia-11\/","title":{"rendered":"Bibliografia"},"content":{"rendered":"<h4>Medin, D., Ojalehto, B., Marin, A., &amp; Bang, M. (2014). Culture and epistemologies: Putting culture back into the ecosystem. In M. J. Gelfand, C.-Y. Chiu, &amp; Y.-Y. Hong (Eds.), Advances in culture and psychology (pp. 177\u2013217). Oxford University Press.<\/h4>\n<p>W tym rozdziale dokonano przegl\u0105du bada\u0144 nad r\u00f3\u017cnicami kulturowymi w ramach teorii kontaktowych z przyrod\u0105, skupiaj\u0105c si\u0119 przede wszystkim na por\u00f3wnaniach rdzennych Amerykan\u00f3w i Europejczyk\u00f3w. Pr\u00f3bki rdzennych Amerykan\u00f3w ujawniaj\u0105 wz\u00f3r zbie\u017cnych obserwacji, kt\u00f3re wskazuj\u0105 na relacyjn\u0105 orientacj\u0119 epistemologiczn\u0105 i sk\u0142onno\u015b\u0107 do my\u015blenia na poziomie systemowym. Z kolei pr\u00f3bki obce wykazuj\u0105 obserwacje sugeruj\u0105ce, \u017ce ludzie s\u0105 konceptualizowani jako osoby bardziej psychicznie oddalone od reszty natury. Z odleg\u0142o\u015bci\u0105 koreluje tendencja do orientacji taksonomicznej, a nie ekologicznej. Sugeruje r\u00f3wnie\u017c, \u017ce spos\u00f3b, w jaki badacze my\u015bl\u0105 o kulturze i j\u0105 badaj\u0105, mo\u017ce odzwierciedla\u0107 ich w\u0142asne praktyki kulturowe, dlatego proponujemy bardziej ekologiczn\u0105 analiz\u0119 samej kultury. (Rekord bazy danych PsycINFO (c) 2016 APA, wszelkie prawa zastrze\u017cone)<\/p>\n<h4>Ross, N., Medin, D., Coley, J. D., &amp; Atran, S. (2003). Cultural and experiential differences in the development of folkbiological induction. Cognitive Development, 18(1), 25-47.<\/h4>\n<p>Ksi\u0105\u017cka Carey (1985) na temat zmiany poj\u0119ciowej i towarzysz\u0105cy jej argument, \u017ce biologia dzieci\u0119ca pocz\u0105tkowo jest zorganizowana w kategoriach naiwnej psychologii, wywo\u0142a\u0142a wiele szczeg\u00f3\u0142owych bada\u0144 i debat. Jednak\u017ce niniejsze badania nad biologi\u0105 dzieci opiera\u0142y si\u0119 niemal wy\u0142\u0105cznie na dzieciach z miast, pochodz\u0105cych z kultur wi\u0119kszo\u015bciowych, w USA i innych krajach uprzemys\u0142owionych. Rozw\u00f3j wiedzy folkbiologicznej mo\u017ce zale\u017ce\u0107 od t\u0142a kulturowego i empirycznego. Je\u015bli tak si\u0119 stanie, to dzieci kultury wi\u0119kszo\u015bci miejskiej mog\u0105 okaza\u0107 si\u0119 raczej wyj\u0105tkiem ni\u017c regu\u0142\u0105, gdy\u017c ro\u015bliny i zwierz\u0119ta nie odgrywaj\u0105 znacz\u0105cej roli w ich codziennym \u017cyciu. Dzieci z kultur wi\u0119kszo\u015bci miejskich, dzieci z wi\u0119kszo\u015bci wsi i dzieci rdzennych Amerykan\u00f3w ze wsi (Menominee) otrzyma\u0142y zadanie projekcji nieruchomo\u015bci w oparciu o oryginalny paradygmat Careya. Ka\u017cda grupa stworzy\u0142a unikalny profil rozwoju. Jedynie dzieci z miast wykaza\u0142y dowody wczesnego antropocentryzmu, co sugeruje, \u017ce po\u0142\u0105czenie psychologii i biologii mo\u017ce by\u0107 skutkiem zubo\u017ca\u0142ego do\u015bwiadczenia z natur\u0105. W por\u00f3wnaniu z dzie\u0107mi z kultur wi\u0119kszo\u015bci miejskiej, nawet najm\u0142odsze dzieci wiejskie uog\u00f3lnia\u0142y si\u0119 pod wzgl\u0119dem powinowactwa biologicznego. Ponadto dzieci rdzennych Amerykan\u00f3w w ka\u017cdym wieku i starsze dzieci z kultur wi\u0119kszo\u015bci wiejskiej (w przeciwie\u0144stwie do dzieci z miast) da\u0142y wyra\u017any dow\u00f3d rozumowania ekologicznego. Wyniki te pokazuj\u0105, \u017ce zar\u00f3wno kultura, jak i wiedza (ekspozycja na natur\u0119) odgrywaj\u0105 rol\u0119 w rozwoju my\u015bli ludowo-biologicznej.<\/p>\n<h4>Henrich, J., &amp; McElreath, R. (2003). The evolution of cultural evolution. Evolutionary Anthropology: Issues, News, and Reviews: Issues, News, and Reviews, 12(3), 123-135.<\/h4>\n<p>Ludzie s\u0105 wyj\u0105tkowi ze wzgl\u0119du na r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 \u015brodowisk oraz charakter i r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 adaptacji behawioralnych. Chocia\u017c w obr\u0119bie naszego gatunku istnieje wiele lokalnych adaptacji genetycznych, wydaje si\u0119 pewne, \u017ce to samo podstawowe wyposa\u017cenie genetyczne powoduje \u017cerowanie w Arktyce, ogrodnictwo tropikalne i pasterstwo pustynne, czyli konstelacj\u0119 reprezentuj\u0105c\u0105 wi\u0119kszy zakres zachowa\u0144 zapewniaj\u0105cych utrzymanie si\u0119 na poziomie podstawowym ni\u017c reszta Zakonu Naczelnych razem wzi\u0119ta. Adaptacje behawioralne, kt\u00f3re wyja\u015bniaj\u0105 ogromny sukces naszego gatunku, maj\u0105 charakter kulturowy w tym sensie, \u017ce s\u0105 przekazywane jednostkom w drodze spo\u0142ecznego uczenia si\u0119 i kumuluj\u0105 si\u0119 przez pokolenia. Zrozumienie, w jaki spos\u00f3b i kiedy powstaj\u0105 takie kulturowo wyewoluowane adaptacje, wymaga zrozumienia zar\u00f3wno ewolucji mechanizm\u00f3w psychologicznych le\u017c\u0105cych u podstaw spo\u0142ecznego uczenia si\u0119 cz\u0142owieka, jak i ewolucyjnej dynamiki (populacyjnej) system\u00f3w kulturowych.<\/p>\n","protected":false},"comment_status":"open","ping_status":"closed","template":"","class_list":["post-14484","lesson","type-lesson","status-publish","hentry"],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v24.9 - https:\/\/yoast.com\/wordpress\/plugins\/seo\/ -->\n<title>Bibliografia - Multilada<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/multilada.pl\/pl\/course\/dziecko-w-przyrodzie\/lesson\/bibliografia-11\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"pl_PL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Bibliografia - Multilada\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Medin, D., Ojalehto, B., Marin, A., &amp; Bang, M. (2014). Culture and epistemologies: Putting culture back into the ecosystem. In M. J. Gelfand, C.-Y. Chiu, &amp; [\u2026]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/multilada.pl\/pl\/course\/dziecko-w-przyrodzie\/lesson\/bibliografia-11\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Multilada\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2025-04-15T15:28:11+00:00\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Szacowany czas czytania\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"3 minuty\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/multilada.pl\/pl\/course\/dziecko-w-przyrodzie\/lesson\/bibliografia-11\/\",\"url\":\"https:\/\/multilada.pl\/pl\/course\/dziecko-w-przyrodzie\/lesson\/bibliografia-11\/\",\"name\":\"Bibliografia - Multilada\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/multilada.pl\/pl\/#website\"},\"datePublished\":\"2025-03-30T21:44:30+00:00\",\"dateModified\":\"2025-04-15T15:28:11+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/multilada.pl\/pl\/course\/dziecko-w-przyrodzie\/lesson\/bibliografia-11\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/multilada.pl\/pl\/course\/dziecko-w-przyrodzie\/lesson\/bibliografia-11\/\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/multilada.pl\/pl\/course\/dziecko-w-przyrodzie\/lesson\/bibliografia-11\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Strona g\u0142\u00f3wna\",\"item\":\"https:\/\/multilada.pl\/pl\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Lekcje\",\"item\":\"https:\/\/multilada.pl\/pl\/lesson\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":3,\"name\":\"Bibliografia\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/multilada.pl\/pl\/#website\",\"url\":\"https:\/\/multilada.pl\/pl\/\",\"name\":\"Multilada\",\"description\":\"MultiLADA (Multilingual Language Development and Assessment) lab, University of Warsaw\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/multilada.pl\/pl\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/multilada.pl\/pl\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\/\/multilada.pl\/pl\/#organization\",\"name\":\"MultiLADA\",\"url\":\"https:\/\/multilada.pl\/pl\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/multilada.pl\/pl\/#\/schema\/logo\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/multilada.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/2-PL.png\",\"contentUrl\":\"https:\/\/multilada.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/2-PL.png\",\"width\":609,\"height\":209,\"caption\":\"MultiLADA\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/multilada.pl\/pl\/#\/schema\/logo\/image\/\"}}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Bibliografia - Multilada","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/multilada.pl\/pl\/course\/dziecko-w-przyrodzie\/lesson\/bibliografia-11\/","og_locale":"pl_PL","og_type":"article","og_title":"Bibliografia - Multilada","og_description":"Medin, D., Ojalehto, B., Marin, A., &amp; Bang, M. (2014). Culture and epistemologies: Putting culture back into the ecosystem. In M. J. Gelfand, C.-Y. Chiu, &amp; [\u2026]","og_url":"https:\/\/multilada.pl\/pl\/course\/dziecko-w-przyrodzie\/lesson\/bibliografia-11\/","og_site_name":"Multilada","article_modified_time":"2025-04-15T15:28:11+00:00","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Szacowany czas czytania":"3 minuty"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/multilada.pl\/pl\/course\/dziecko-w-przyrodzie\/lesson\/bibliografia-11\/","url":"https:\/\/multilada.pl\/pl\/course\/dziecko-w-przyrodzie\/lesson\/bibliografia-11\/","name":"Bibliografia - Multilada","isPartOf":{"@id":"https:\/\/multilada.pl\/pl\/#website"},"datePublished":"2025-03-30T21:44:30+00:00","dateModified":"2025-04-15T15:28:11+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/multilada.pl\/pl\/course\/dziecko-w-przyrodzie\/lesson\/bibliografia-11\/#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/multilada.pl\/pl\/course\/dziecko-w-przyrodzie\/lesson\/bibliografia-11\/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/multilada.pl\/pl\/course\/dziecko-w-przyrodzie\/lesson\/bibliografia-11\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Strona g\u0142\u00f3wna","item":"https:\/\/multilada.pl\/pl\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Lekcje","item":"https:\/\/multilada.pl\/pl\/lesson\/"},{"@type":"ListItem","position":3,"name":"Bibliografia"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/multilada.pl\/pl\/#website","url":"https:\/\/multilada.pl\/pl\/","name":"Multilada","description":"MultiLADA (Multilingual Language Development and Assessment) lab, University of Warsaw","publisher":{"@id":"https:\/\/multilada.pl\/pl\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/multilada.pl\/pl\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/multilada.pl\/pl\/#organization","name":"MultiLADA","url":"https:\/\/multilada.pl\/pl\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/multilada.pl\/pl\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/multilada.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/2-PL.png","contentUrl":"https:\/\/multilada.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/2-PL.png","width":609,"height":209,"caption":"MultiLADA"},"image":{"@id":"https:\/\/multilada.pl\/pl\/#\/schema\/logo\/image\/"}}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/multilada.pl\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/lesson\/14484","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/multilada.pl\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/lesson"}],"about":[{"href":"https:\/\/multilada.pl\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/lesson"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/multilada.pl\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=14484"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/multilada.pl\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=14484"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}