LITMUS

Międzyjęzykowe Zadania
Leksykalne

 

Czym są CLT?


 

CLT to zadania wyboru obrazka i nazywania obrazków, wykorzystywane do badania czynnej i biernej znajomości słów. Każde z zadań w ramach CLT składa się z 32 pozycji testowych. CLT są najczęściej używane w badaniach jedno- i wielojęzycznych dzieci w wieku od trzech do siedmiu lat.

Każda z wersji językowych CLT była tworzona według tej samej procedury i jednakowych kryteriów. Innymi słowy, kolejne wersje językowe CLT są nie tłumaczone, tylko konstruowane dla każdego języka osobno. Zasady tworzenia CLT bazują na znaczeniu słów, wieku ich przyswajania oraz ich złożoności fonologicznej i morfologicznej.

CLT są częścią baterii LITMUS (LITMUS) i powstawały w ramach akcji COST IS0804 (www.bi-sli.org), której celem było opracowanie narzędzi do oceny umiejętności językowych dzieci wielojęzycznych.

Afrykanerski

Southwood

Angielski (Amerykański)

Haman, Miller, Wodniecka, Koegler & Łuniewska

Angielski (Brytyjski)

Haman, Łuniewska, Polisenka, Mieszkowska & Chiat

Angielski (Południowoafrykański)

Southwood

Arabski (Libański)

Khoury Aouad Saliby, Kouba-Hreich & Messarra

Czeski

Łuniewska & Smolík

Fiński

Kunnari

Hebrajski

Armon-Lotem & Harel

Hiszpański

Cantu

Holenderski

van Wonderen, Blom, Boerma, van Dijk, Janssen, & Unsworth

Irlandzki

O'Toole

IsiXhosa

Southwood & Potgieter

Kantoński

Chan, Kan & Hamdani

Kataloński

Gavarró & Montes

Litewski

Blažienė, Dabašinskienė & Łuniewska

Luksemburski

Engel De Abreu, Gilles, Łuniewska & Haman

Malajski

Yap, Razak, Treffers-Daller, Łuniewska & Haman

Maltański

Gatt & Łuniewska

Mandaryński

Kuo

Niemiecki

Rinker & Gagarina

Norweski

Simonsen, Hansen & Łuniewska

Perski

Talebi

Polski (zrewidowany)

Haman, Łuniewska, Krysztofiak, Pomiechowska, Szewczyk & Wodniecka

Rosyjski

Gagarina & Nennonen

Serbski 1

Vuksanović & Bjekić

Serbski 2

Anđelković, Popović & Savić

Słowacki

Kapalková, Slančová, Łuniewska & Haman

Szkocki Gaelicki

Chondrogianni, Butcher & Cox

Szwedzki

Ringblom, Håkansson & Lindgren

Turecki

Unal, Uncer & Ege

Urdu

Hamdani, Kan & Chan

Węgierski

Ehret & Marton

Włoski

Roch, Levorato & Tedeschi

Zachodnioormiański

Gureghian, Abboud & Tuller

Jak tworzone są CLT?

Procedura tworzenia CLT zawiera pięć kroków. Kroki te są identyczne dla wszystkich języków, a w każdym języku opierają się na charakterystykach słów. Celem kolejnych kroków jest wybór zestawu słów, ocenienie ich trudności, skonstruowanie CLT na podstawie znaczenia i trudności słów oraz przeprowadzenie badań pilotażowych CLT.

Szczegółowe dane

Rozwój CLT jest koordynowany przez dr Magdalenę Łuniewską i prof. Ewę Haman

CLT są rozwijane we współpracy z ponad 35 uniwersytetami i instytucjami badawczymi
stanowisko postdoca (2020–2023) jest ufundowane przez Ministerstwo Nauki i Edukacji w ramach „Inicjatywy doskonałości – uczelnia badawcza”. Wcześniej CLT były wspierane przez COST Action IS0804 (2010–2013), Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego (2010–2015), Narodowe Centrum Nauki, Fundację Kościuszkowską (2015), Fundusz Wyszehradzki (2015–2016); Wydział Psychologii Uniwersytetu Warszawskiego (2013–2016, 2020–2021)
od 2010 r.
dr Magdalena Łuniewska
prof. Ewa Haman
Magdalena Krysztofiak

1. Nazywanie obrazków

Cel: Opracowanie listy słów, które będą używane w kolejnych krokach.

Przebieg: Dorośli rodzimi użytkownicy języka nazywają obrazki wybrane z zestawu ponad 450 obrazków. Dodatkowo badani oceniają charakterystyki obrazków.

Wynik: Najczęściej nadawane obrazkom nazwy tworzą listę słów wykorzystywaną w kolejnych krokach.

2. Badanie wieku przyswajania słów (AoA)

Cel: Oszacowanie trudności słów (na podstawie intuicji użytkowników języka).

Przebieg: Badani dorośli użytkownicy języka szacują, w jakim wieku nauczyli się poszczególnych słów. Podane przez badanych oszacowania są następnie uśredniane dla każdego słowa.

Wynik: Uśrednione oszacowania wieku przyswajania poszczególnych słów będą wykorzystywane jako jedna z miar trudności słów w kolejnych krokach.

Publikacje: Opublikowaliśmy oszacowania AoA w 32 językach: Łuniewska et al., 2016 i Łuniewska et al., 2019.

3. Ocena złożoności słów

Cel: Oszacowanie trudności słów (na podstawie ich charakterystyki).

Przebieg: Językoznawca wprowadza informacje na temat fonologicznych (np. obecność zbitek spółgłosek) i morfologicznych (np. obecność przyrostków) charakterystyk słów. Na podstawie tych informacji obliczany jest wskaźnik złożoności słów.

Wynik: Wskaźniki złożoności słów obliczone na podstawie informacji morfologicznych i fonologicznych będą drugą miarą trudności słów.

4. Konstruowanie CLT

Cel: Skonstruowanie wersji pilotażowej CLT.

Przebieg: Na podstawie wieku przyswajania i wskaźnika złożoności słów wybierane są pozycje testowe, tak aby wybrane pozycje spełniały ustalone międzyjęzykowo kryteria.

Wynik: Gotowa wersja pilotażowa CLT.

5. Badanie pilotażowe

Cel: Opracowanie ostatecznej wersji CLT

Przebieg: W badaniu pilotażowym bierze udział co najmniej 10 jednojęzycznych dzieci (przeważnie pięcioletnich). Pozycje testowe o niezadowalających parametrach są następnie zmieniane.

Wynik: Ostateczna wersja CLT jest gotowa do użycia w badaniach!

O tworzeniu i walidacji CLT


Haman, E., Łuniewska, M., & Pomiechowska, B. (2015). Designing Cross-linguistic Lexical Tasks (CLTs) for bilingual preschool children. In S. Armon-Lotem, J. de Jong & N. Meir (Eds.). Methods for assessing multilingual children: disentangling bilingualism from Language Impairment. Bristol: Multilingual Matters.

 

Łuniewska, M., Haman, E., & Hansen, P. (2016). Is there a road to universal assessment of lexical knowledge in multilingual children? Cross-cultural aspects of Cross-linguistic Lexical Tasks. In H.-O. Enger, M. I. N. Knoph, K. E. Kristoffersen & M. Lind (Eds.), Helt fabelaktig! Festskrift til Hanne Gram Simonsen på 70-årsdagen: 147–165. Oslo, Norway: Novus Forlag.

 

Smolík, F., & Bytešníková, I. (2021). Validity of the SDDS: A 40-item vocabulary screening tool for 18- to 42-month olds in Czech. Journal of Communication Disorders93, 106146. https://doi.org/10.1016/j.jcomdis.2021.106146

van Wonderen, E. V., & Unsworth, S. (2020). Testing the validity of the Cross-Linguistic Lexical Task as a measure of language proficiency in bilingual children. Journal of Child Language, 1–25. https://doi.org/10.1017/S030500092000063X

 

Yap, N. T., Razak, R. A., Haman, E., Łuniewska, M., & Treffers-Daller, J. (2017). Construction of the Malay Cross-linguistic Lexical Task: A preliminary report. Language Studies Working Papers, 8, 47–61.

O zastosowaniach CLT w badaniach


Abbot-Smith, K., Morawska-Patera, P., Łuniewska, M., Spruce, M., & Haman, E. (2018). Using parental questionnaires to investigate the heritage language proficiency of bilingual children. Child Language Teaching & Therapy, 34(2), 155-170. https://doi.org/10.1177/0265659018780958

 

Altman, C., Goldstein, T., & Armon-Lotem, S. (2017). Quantitative and qualitative differences in the lexical knowledge of monolingual and bilingual children on the LITMUS-CLT task. Clinical Linguistics & Phonetics, 31(11-12), 931-954. https://doi.org/10.1080/02699206.2017.1312533

 

Baumgartner, R. & Rinker, T. (2018). Mehrsprachigkeit am Übergang von Kita und Grundschule – Potenziale von Kindern und Fachkräften aufdecken und entfalten. In A. Blechschmidt & U. Schräpler (Eds.), Mehrsprachigkeit in Sprachtherapie und Unterricht, 129-145. Basel: Schwabe.

 

Bohnacker, U., Lindgren, J., & Öztekin, B. (2016). Turkish- and German-speaking bilingual 4-to-6-year-olds living in Sweden: Effects of age, SES and home language input on vocabulary production. Journal of Home Language Research, 1, 17-41. http://doi.org/10.16993/jhlr.26

 

dos Santos, C., & Hreich, E. K. (2019). Plurilinguisme au Liban: étude exploratoire du lexique des enfants avec TSA et méthodologie de l'évaluation. In XIXèmes rencontres internationales d'orthophonie: Troubles du spectre de l’autisme, recherche et orthophonie.

 

Gatt, D., Attard, D., Łuniewska, M. & Haman, E. (2017). The effects of bilingual status on lexical comprehension and production in Maltese five-year-old children: a LITMUS-CLT study. Clinical Linguistics and Phonetics, 31(11-12), 844-873. https://doi.org/10.1080/02699206.2017.1310930

 

Haman, E., Łuniewska, M., Hansen, P., Simonsen, H. G., Chiat, S., Bjekić, J., … Armon-Lotem, S. (2017). Noun and verb knowledge in monolingual preschool children across 17 languages: Data from cross-linguistic lexical tasks (LITMUS-CLT). Clinical Linguistics & Phonetics, 31(11-12), 818-843. https://doi.org/10.1080/02699206.2017.1308553

 

Hansen, P., M. Łuniewska, H.G. Simonsen, E. Haman, K. Mieszkowska, J. Kołak and Z. Wodniecka (2019). Picture-based vocabulary assessment vs. parental questionnaires: A cross-linguistic study of bilingual assessment methods. International Journal of Bilingualism, 23(2), 437-456. DOI: https://doi.org/10.1177/1367006917733067

 

Hansen, P., H. G. Simonsen, M. Łuniewska and E. Haman (2017). Validating the psycholinguistic aspects of CLT: Evidence from Polish and Norwegian. Clinical Linguistics & Phonetics, 31(11-12): 910-930. https://doi.org/10.1080/02699206.2017.1307455

 

Horská, T., & Kapalková, S. (2018). Hodnotenie slovnej zásoby v predškolskom veku. Logopaedica, 20(1), 15 - 19.

 

Kapalková, S., & Slancová, D. (2017): The vocabulary profile of Slovak children with primary language impairment compared to typically developing Slovak children measured by LITMUS-CLT. Clinical Linguistics & Phonetics, 31(11-12): 893-909. https://doi.org/10.1080/02699206.2017.1308016

Khoury Aouad Saliby, C., Dos Santos, C., Kouba Hreich, E., & Messarra, C. (2017). Assessing Lebanese bilingual children: The use of Cross-linguistic Lexical Tasks in Lebanese Arabic. Clinical Linguistics & Phonetics, 31(11-12), 874-892. https://doi.org/10.1080/02699206.2017.1308554

 

Lindgren, J. (2019). Comprehension and production of narrative macrostructure in Swedish: A longitudinal study from age 4 to 7. First Language, 39(4), 412-432. https://doi.org/10.1177/0142723719844089

 

Lindgren, J., & Bohnacker, U. (2020). Vocabulary development in closely-related languages: Age, word type and cognate facilitation effects in bilingual Swedish-German preschool children. Linguistic Approaches to Bilingualism, 10(5), 587–622. https://doi.org/10.1075/lab.18041.lin

 

Lindgren, J., Reichardt, V., & Bohnacker, U. (2020). Character introductions in oral narratives of Swedish–German bilingual preschoolers. First Language, 1-29. https://doi.org/10.1177/0142723719897440

 

Łuniewska, M., Wójcik, M., Kołak, J., Mieszkowska, K., Wodniecka, Z., & Haman, E. (2021). Word knowledge and lexical access in monolingual and bilingual migrant children: Impact of word properties. Language Acquisition. https://doi.org/10.1080/10489223.2021.1973475

 

Pirchio, S., Gatt, D., Passiatore, Y., & Costa, S. (2020). La comunicazione tra insegnanti e bambini bilingui nella scuola dell’infanzia: una ricerca pilota in Italia e a Malta [Communication between teachers and bilingual children in pre-school: a pilot study in Italy and Malta]. Psicologia dell’Educazione, 1-2/2020, 75-92.

 

Plötner, K. & Rinker, T.  (2020). Lexikalisches Lernen in einer italienisch-deutsch bilingualen Grundschulklasse. In H. Böttger, J. Festman & T. Müller (Eds.), Language Education and Acquisition research. Focusing Early Language Learning, 259-276. Bad Heilbrunn: Klinkhardt.

 

Polišenská, K., Kapalková, S., & Novotková, M. (2018). Receptive language skills in Slovak-speaking children with intellectual disability understanding words, sentences, and stories. Journal Of Speech, Language, And Hearing Research, 61(7), 1731-1742. https://doi.org/10.1044/2018_JSLHR-L-17-0029

 

Potgieter, A. P. (2016). Lexical and grammatical development in trilingual speakers of isiXhosa, English and Afrikaans. South African Journal of Communication Disorders, 63(2), 1–11. https://doi.org/10.4102/sajcd.v63i2.141

 

Potgieter, A. P., & Southwood, F. (2016). A comparison of proficiency levels in 4-year-old monolingual and trilingual speakers of Afrikaans, isiXhosa and South African English across SES boundaries, using LITMUS-CLT. Clinical Linguistics & Phonetics, 30(2), 87–100. https://doi.org/10.3109/02699206.2015.1110715

 

Ringblom, N., & Dobrova, G. (2019). Holistic Constructions in Heritage Russian and Russian as a Second Language: Divergence or Delay? Scando-Slavica, 65(1), 94–106. https://doi.org/10.1080/00806765.2019.1586577

O etapach tworzenia CLT


Łuniewska, M., Haman, E., Armon­Lotem, S., Etenkowski, B., Southwood, F., Andelkovic, D., ..., Unal - Logacev, U. (2015). Ratings of age of acquisition of 299 words across 25 languages. Is there a cross­linguistic order of words? Behavior Research Methods, 48(3), 1154-1177. https://doi.org/10.3758/s13428-015-0636-6

 

Łuniewska, M., Wodniecka, Z., Miller, C.A., Smolík, F., Butcher, M., Chondrogianni, V., …, Haman. (2019) Age of acquisition of 299 words in seven languages: American English, Czech, Gaelic, Lebanese Arabic, Malay, Persian and Western Armenian. PLoS ONE, 14(8): e0220611. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0220611

Prace doktorskie, magisterskie i licencjackie wykorzystujące CLT


Chyl, K. (2015). Vocabulary Size of Bilingual Preschool Children learning Polish as their first language (Unpublished master’s thesis). University of Warsaw.

 

Fullana-Garcia, C. (2019). Vocabulary Development in English-Speaking Children with Language Impairment in English Mainstream and Gaelic-Medium Education. (Unpublished master’s thesis), PPLS, University of Edinburgh.

 

Hansen, P. (2017). In the beginning was the word. A study of monolingual and bilingual children’s lexicons (Unpublished PhD thesis). University of Oslo. https://www.duo.uio.no/bitstream/handle/10852/58965/PhD-Hansen-DUO.pdf?sequence=5&isAllowed=y 

 

Judge-Clayden, F. (2020). Lexical and Phonological Skills in Bilingual Children in Immersion Education. (Unpublished undergraduate dissertation). PPLS, University of Edinburgh

 

Kołak, J. (2020). Language environment and vocabulary development of the Polish-English bilingual children in the United Kingdom and Ireland (Unpublished PhD thesis). University of Warsaw. https://depotuw.ceon.pl/bitstream/handle/item/3811/2500-DR-PS-89060712866.pdf?sequence=1

 

Komeili., M (2020). Assessing the Language Abilities of Farsi-English Bilingual Children and the Effects of Internal and External Factors on their language skills (Unpublished doctoral dissertation). University of Reading.

 

Lindgren, J. (2018). Developing narrative competence: Swedish, Swedish-German and Swedish-Turkish children aged 4-6 (PhD thesis). Studia Linguistica 19. Uppsala: Uppsala University. 

http://www.diva-portal.org/smash/get/diva2:1193219/FULLTEXT01.pdf

 

Łuniewska, M. (2018). Rozmiar i organizacja słownika umysłowego u dzieci o typowym rozwoju językowym i dzieci z ryzykiem specyficznego zaburzenia językowego SLI [The size and organization of the mental lexicon in typically developing children and children under the risk of specific language impairment] (Unpublished PhD thesis). University of Warsaw. https://depotuw.ceon.pl/bitstream/handle/item/2782/2500-DR-PSY-151789.pdf?sequence=1 

 

Markiewicz, S. (2014). Lexical Processing of Nouns & Verbs An Insight into Noun Bias in Polish Monolingual Preschool Children (Unpublished master’s thesis). University of Warsaw.

 

Montes Salarich, L. (2014) Lexical acquisition in Catalan preschool children (Unpublished bachelor’s thesis). Universitat Autònoma de Barcelona, Bellaterra. https://ddd.uab.cat/record/126769

 

Yılmaz-Çifteci, N. (work in progress). CLT Turkish: Validity and Reliability Study (Unpublished doctoral dissertation). Anadolu University, Eskişehir, Turkey. 

 

Öberg, Linnéa (2020). Words and non-words: Vocabulary and phonological working memory in Arabic-Swedish-speaking 4–7-year-olds with and without a diagnosis of Developmental Language Disorder (PhD thesis). Studia Linguistica 27. Uppsala: Uppsala University. http://uu.diva-portal.org/smash/get/diva2:1477829/FULLTEXT03.pdf

 

Öztekin, Buket (2019). Typical and atypical language development in Turkish-Swedish bilingual children aged 4–7 (PhD thesis). Studia Linguistica 25. Uppsala: Uppsala University. http://uu.diva-portal.org/smash/get/diva2:1371412/FULLTEXT01.pdf

 

Potgieter, Anneke Perold (2014). The role of input in the early trilingual acquisition of English, Afrikaans and isiXhosa (PhD thesis). Stellenbosch: Stellenbosch University. https://core.ac.uk/download/pdf/37436639.pdf

 

Sirviö, S. (2015). Neljävuotiaiden lasten sanaston taso ja perheen lukutottumukset [Lexical skills of 4-year-olds and shared book reading] (Unpublished master’s thesis). University of Oulu.

 

Toivola, H. (2015). Kaksivuotiaiden lasten sanasto [Lexical skills of 2-year-olds] (Unpublished master’s thesis). University of Oulu.

 

Vartiainen, P. (2015). Kolmevuotiaiden lasten tuottavan sanaston taso ja morfologiset taidot [Expressive vocabulary of 3-year-olds and its association to morphosyntactic skills] (Unpublished master’s thesis). University of Oulu.

Badania wykorzystujące CLT


  • 2020 - obecnie: Polish and Norwegian language and world knowledge development in mono- and multilingual children projekt finansowany ze środków Norway Grants via National Science Centre (1,500,000 EUR); kierownicy projektu: Ewa Haman, Uniwersytet Warszawski & Nina Gram Garmann, Oslo Metropolitan University & MultiLing, University of Oslo
  • 2020 - 2021: Lexical Development of English-Chinese Preschoolers projekt finansowany ze środków Fundacji Fulbrighta (13 000 USD); kierownik projektu: Jenny Yichun Kuo, National Chiayi University
  • 2020 - 2021: Supporting children with and without developmental language disorders in Gaelic-medium primary education - Phase II projekt finansowany ze środków Bord na Gaidhlig - Gaelic Language Board (25 000 GBP); kierownik projektu: Vasiliki Chondrogianni, University of Edinburgh
  • 2019 - 2023: Tweetalige Ontwikkelingsprofielen projekt finansowany ze środków  Royal Dutch Kentalis; HandicapNL; SIAC; kierownicy projektu: Lisa Verbek, Ludo Verhoeven, Constance Vissers & Mirjam Blumenthal, Radboud University & Royal Dutch Kentalis
  • 2019 - 2022: Assessing the Narrative and Lexical Abilities of Urdu-Cantonese Bilingual Preschool Children in Hong Kong: Establishing Groundwork on their Family Language (Urdu) Abilities for Improving the Differentiation of South Asian Ethnic Minority Children with and without Language Impairments projekt finansowany ze środków Hong Kong Research Grants Council (930 000 HKD); kierownicy projektu: Angel Chan & Saboor Zafar Hamdani, The Hong Kong Polytechnic University
  • 2019 - 2021: Assessing the narrative and lexical abilities of Urdu-Cantonese bilingual preschool children in Hong Kong: Establishing groundwork on their school and community language (Cantonese) abilities for improving the differentiation of South Asian ethnic minority children with and without language impairments projekt finansowany ze środków The Hong Kong Polytechnic University (756 000 HKD); kierownicy projektu: Angel Chan & Rachel Kan, The Hong Kong Polytechnic University
  • 2019 - 2021: Interdisciplinary Research Network projekt finansowany ze środków  Berliner Senat (200 000 EUR); kierownik projektu: Natalia Gagarina, ZAS
  • 2019 - 2021: LITMUS language assessment tests for multilingual children in the Netherlands projekt finansowany ze środków  KF Heinfonds and Utrechts Universiteitsfonds (40 000 EUR); kierownik projektu: Elma Blom, Uniwersytet w Utrechcie
  • 2018 - 2022: MultiMind projekt finansowany ze środków  European Union’s Horizon2020 (255 000 EUR); kierowniczki projektu: Tanja Rinker, Catholic University of Eichstätt-Ingolstadt & Maria Luisa Lorusso, Associazione La Nostra Famiglia ‘Istituto Scientifico Eugenio Medea’
  • 2018 - 2021: An application of Chinese Picture Vocabulary Test projekt finansowany ze środków Ministry of Science and Technology, Taiwan (1 747 000 NT); kierownik projektu: Jenny Yichun Kuo, National Chiayi University
  • 2017 - 2018: Supporting children with and without developmental language disorders in Gaelic-medium primary education - Phase I projekt finansowany ze środków Bord na Gaidhlig - Gaelic Language Board (25 000 GBP); kierownik projektu: Vasiliki Chondrogianni, University of Edinburgh
  • 2015 - 2016: Bilingual assessment of child lexical knowledge: new method for Polish, Czech, Slovak and Hungarian projekt finansowany ze środków Funduszu Wyszehradzkiego (17 060 EUR); kierownik projektu: Ewa Haman, Uniwersytet Warszawski
  • 2014 - 2019: BiLI-TAS Language impairment or typical language development? Developing methods for linguistic assessment of bilingual children in Sweden funded Swedish Research Council; kierowniczka projektu: Ute Bohnacker, Uniwersytet w Uppsali
  • 2013 - 2017: Rozmiar i organizacja słownika umysłowego u dzieci o typowym rozwoju językowym i u dzieci z grupy ryzyka specyficznego zaburzenia językowego SLI projekt finansowany ze środków Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego (200 000 PLN); kierowniczka projektu: Magdalena Łuniewska, Uniwersytet Warszawski
  • 2010 - 2015: Bi-SLI-PL projekt finansowany ze środków Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego i Narodowego Centrum Nauki; kierowniczki projektu: Ewa Haman, Uniwersytet Warszawski & Zofia Wodniecka, Uniwersytet Jagielloński
 
 
Osoby zainteresowane
tworzeniem nowych wersji językowych CLT lub używaniem CLT w badaniach zapraszamy do kontaktu pod adresem:

[email protected]